Santralin Gölgesinde: Çoğulhan

Fotoğraflar ve Yazı:

Tuncay Dersinlioğlu

Afşin-Elbistan termik santrali1983 yılından beri çalışıyor..Son 23 yıldır arıtma tesisi olmadan..

Şu anda A ve B olmak üzere iki kısımdan oluşan ve Türkiye'nin toplam elektrik üretiminin % 7 sini karşılayan santral maliyetlerin yüksek olması nedeniyle baca gazı arıtma filtresi olmadan çalıştırılıyor..Uzaktan bakınca onlarca bacası olan dev sobaları andıran santral yıllardır ölüm saçıyor suyu,havayı ve toprağı kirletiyor, soğutma işi için Ceyhan Nehrinin suyu kullanılıyor..Bölgedeki 200.000 insan doğrudan tehlike altında..2004 yılında 4.632 kişi kanser ve akciğer hastalıkları nedeniyle hayatını yitirdi...Yılda yaklaşık 15 milyon ton katı,sıvı ve gaz atık  dışarıya salınıyor..Bu atıklar radyoaktif zerrecikler taşıyor. Uzmanlar her yıl Çernobil'in 2.5 katı radyoaktif maddenin çevreye yayıldığını söylüyorlar…Hava kirliliği kabul edilebilirin 10 katı düzeyde..B santralinin bacalarından bırakılan su buharı nispeten zararsız görünse de yarattığı sera etkisi iklimi olumsuz etkiliyor..

Önemli bir kısmı alt gelir düzeyinden, tarımla uğraşan insanların yaşadığı Çoğulhan’da santral yıllar boyunca bir iş ve umut kapısı olmuş..Bölgeye kazandırdığı istihdamsa götürdüklerinin yanında önemli bir kazanım gibi görünmüyor..Türkiye’nin en verimli topraklarından birine sahip Afşin ovasında artık neredeyse hiç tarım yapılamıyor..Tarım rekoltesi % 65 düzeyinde düşmüş..Eskiden bir dönümden 300 kg şeker pancarı alınırken, şimdi bu rakam ancak 100 kg civarında..

Kasabada dolaşırken insanlarla ayak üstü sohbet etmek bile bölgede insan sağlığının ne denli tehdit altında olduğunu anlamak için yeterli..Konuştuğum her iki kişiden biri ya solunum yollarıyla ilgili bir hastalığa sahip ya da bu tür hastalıklara sahip yakınları var..Kiminle konuşsanız akciğer kanseri, gırtlak kanseri, guatr.. Her yerde kül dağları var, rüzgarla savrulan küller en çok çocukları etkiliyor..

Santral giderek büyüyor..Bir ünitenin ömrü 25 yıl..C ünitesinin yapımına başlandı, D ise projelendiriliyor..Peki sorunun çözümü ne olmalı?..Yüzlerce milyon dolarlık yatırım ve önemli kömür rezervi bir anda yok sayılıp devre dışı bırakılmalı demiyorum..Öncelikli olarak A santralinin çalışmayan baca gazı arıtma filtresi onarılmalı..Böylelikle doğrudan etkiler biraz azaltılabilir....Bu devasa yapının kaldırılamayacağı aşikar..Ama Çoğulhan taşınabilir..

Gidebilenler çoktan evlerini terk etmiş..Başka çaresi olmayanlarsa yavaşça ölmeyi bekliyorlar..Bölge istimlak ediliyor ve Çoğulhan'ın etrafındaki çember giderek daralıyor..